ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ ପ୍ରତିଭା ରାୟ; ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଲୋକପ୍ରିୟ ଲେଖିକାଙ୍କ ବାବଦରେ ପଦେ!

ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ସର୍ବଜନବିଦିତ ତଥା ଲୋକପ୍ରିୟ ଲେଖିକା ହେଉଛନ୍ତି ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ ପ୍ରତିଭା ରାୟ।ଓଡିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ପ୍ରତୀଭାଙ୍କ ଅବଦାନ କେବଳ ପରିମାଣ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ନୁହେଁ ଏହାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମଧ୍ୟ ଚମତ୍କାର ଅଟେ।

୨୧ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୪୩ରେ ଜନ୍ମିତ ପ୍ରତିଭା ରାୟଙ୍କର ପିଲାଟି ଦିନରୁ ସାହିତ୍ୟ ସର୍ଜନା ପ୍ରତି ରୁଚି ସହ ଅଙ୍ଗୀକାର ବଦ୍ଧତା ରହିଛି। ସେ ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ମହିଳା ସାହିତ୍ୟିକା। ସେହିପରି ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର ପାଇବାରେ ସେ ଚର୍ତୁଥ ଓଡ଼ିଆ ଓ ସପ୍ତମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଲେଖିକା। ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ଓ ପରେ ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ପାଇଥିବା ଏହି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଜ୍ଞାନଦିପ୍ତ ସାହିତ୍ୟିକାଙ୍କ ଖ୍ୟାତି କେବଳ ଓଡ଼ିଶା ବା ଭାରତରେ ନୁହେଁ ପରନ୍ତୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ରହିଛି। ୧୯୭୪ ରେ ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରଥମ ଉପନ୍ୟାସ ବର୍ଷା ବସନ୍ତ ଓ ବୈଶାଖ ପ୍ରବଳ ପାଠକୀୟ ସିକୃତି ଲାଭ କରିବା ସହ ଜନାଦୃତ ହୋଇଥିଲା। ପରେ ସେ ଅରଣ୍ୟ,ପରିଚୟ, ଅପରିଚିତା,ପୁଣ୍ୟତୋୟା, ମେଘମଧୁର, ଆଶାବରୀ, ଅୟମାରମ୍ଭ, ନୀଳତୃଷ୍ନା, ଶିଳାପଦ୍ମ, ଯଜ୍ଞାସେନୀ ଓ ଦେହାତିତ ଆଦି ଉପନ୍ୟାସ ସହ ଗଳ୍ପ ଭାବରେ ସାମାନ୍ୟ କଥନ, ଗଙ୍ଗଶିଉଳି, ଅସମାପ୍ତ , ଅନାବନା , ଘାସ ଓ ଆକାଶ , ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଳ୍ପ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଇତିଭୃତି ଆଦି ରଚନା କରିଛନ୍ତି। ସେହିପରି ଭ୍ରମଣ କାହାଣୀ ଭାବରେ ମୈତ୍ରୀ ପାଦପର ଶାଖାପ୍ରଶାଖା, ଦୂର ଦୁଇଭିଦ ଓ ଅପରାଧୀର ଶ୍ୱେଦ ଆଦି ତାଙ୍କର କୃତି।

୧୯୮୫ ରେ ତାଙ୍କ ରଚିତ ଯଜ୍ଞାସେନୀ ପୁସ୍ତକ ଲାଗି ସେ ୧୯୯୦ ମସିହାରେ ସରଳା ପୁରସ୍କାର ଓ ୧୯୯୧ ମସିହାରେ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଭାବେ ମୂର୍ତ୍ତିଦେବୀ ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପୁସ୍ତକଟି ୭ଟି ଭାଷାରେ ଅନୁଦିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ତାପରେ ଏହା ୧୬ଟି ଭାଷାରେ ଅନୁଦିତ ହୋଇସାରିଛି।

ଓଡ଼ିଶାର ଜଗତସିଂହପୁରରେ ଜନ୍ମିତ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାହିତ୍ୟିକ ଜ୍ଞାନପୀଠ ଓ ସରଳା ପୁରସ୍କାର ସହ କେନ୍ଦ୍ର ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡ଼େମୀ ପୁରସ୍କାର ମଧ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରି ପରେ ପ୍ରଧ୍ୟାପିକ ଭାବେ ସ୍ଵେଚ୍ଛାକୃତ ଅବସର ଗ୍ରହଣ କରି ଓଡ଼ିଶା ଲୋକ ସେବା ଆୟୋଗର ଯୋଗଦାନ କରିଥିବା ପ୍ରତିଭା ରାୟ ୨୦ ଟି ଉପନ୍ୟାସ ୨୪ ଟି ଖୁଦ୍ର ଗଳ୍ପ , ସଙ୍କଳନ ଓ ଅନେକ ପ୍ରବନ୍ଧର ରଚଇତା। ସେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡ଼େମୀ ପୁରସ୍କାର, ଝଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର, ବିଷୁବ ପୁରସ୍କାର ଓ କଳିଙ୍ଗରତ୍ନ ସମ୍ମାନ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି।

ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ ବୈପ୍ଳବିକ ଲେଖା ବିଷୟରେ କିଛି ରୋଚକ ଜିନିଷ ଜାଣିବା:-

ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରେଣୀ, ଜାତି, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଯୌନ ଭେଦଭାବ ବିନା ସମାନତା ଉପରେ ଆଧାର କରି ପ୍ରତୀଭା ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ପାଇଁ ଲେଖିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର କିଛି ସମାଲୋଚକ ତାଙ୍କୁ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ଏବଂ କେତେକ ନାରୀବାଦୀ ଭାବରେ ବ୍ରାଣ୍ଡ କରିଥିଲେ। ଯାହାକୁ ସେ କୁହନ୍ତି “ମୁଁ ଜଣେ ମାନବବାଦୀ। ସମାଜର ସୁସ୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପୁରୁଷ ଏବଂ ମହିଳା ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି। ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଜୈବିକ ଭାବରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ବିଶେଷତା, ଯାହା ପୁରୁଷଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ, ସେମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ପୋଷଣ ମିଳିବା ଉଚିତ। ଜଣେ ମହିଳା ଜଣେ ପୁରୁଷ ସହିତ ସମାନ ବୋଲି ସେ କୁହନ୍ତି।

ଜଣେ ପ୍ରତିବଦ୍ଧ ଏକାଡେମିକ୍ ଭାବରେ ସେ ସକ୍ରିୟ ଅନୁସନ୍ଧାନରେ ଜଡିତ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ସାହସିକତା, ସାହସ, ଏବଂ ସଞ୍ଜୟ ତଥା ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ବୋଣ୍ଡା ଜନଜାତି ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ଏକ ସମୟରେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ଥିଲା (୧୯୮୫) ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଅନୁସନ୍ଧାନକାରୀ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହ କାମ କରିବାକୁ ଦୂରେଇ ଯାଇଥିଲେ।

ଭ୍ରମଣ:-

ବିଭିନ୍ନ ଜାତୀୟ ସାହିତ୍ୟିକ ଏବଂ ଶିକ୍ଷାଗତ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରତିଭା ରାୟ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ ବହୁ ଭ୍ରମଣ କରିଛନ୍ତି | ସେ ISCUS ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟୋଜିତ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିନିମୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ୧୯୮୬ ରେ ୟୁଏସଏସର ପାଞ୍ଚଟି ଗଣତନ୍ତ୍ର ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ସେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ଚାଲିଥିବା ଇଣ୍ଡିଆ ଫେୟର “ଇଣ୍ଡିଆ ଟୁଡେ ୯୪” ରେ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଲେଖକ ଭାବରେ ଭାରତର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ସେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର ଅନେକ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ଭାଷା ଉପରେ ପଠନ ଏବଂ ଆଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି। ସେ ଭାଷଣ ଗସ୍ତରେ ଆମେରିକା, ବ୍ରିଟେନ ଏବଂ ଫ୍ରାନ୍ସ ଗସ୍ତରେ ଯାଇଥିଲେ, ବାଂଲାଦେଶରେ ୧୯୯୬ ଫେଷ୍ଟିଭାଲ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆରେ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଲେଖକ ଭାବରେ ଭାରତର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥିଲେ ।

ପୁରସ୍କାର ଏବଂ ସ୍ୱୀକୃତି:-

୧୯୮୫ – ଶିଳାପଦ୍ମ ଉପନ୍ୟାସ ପାଇଁ ଓଡିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର |

୧୯୯୦ – ଯଜ୍ଞସେନୀ ଉପନ୍ୟାସ ପାଇଁ ‘ସାରଳା ପୁରସ୍କାର’ ।

୧୯୯୧ – ଉପନ୍ୟାସ ଯଜ୍ଞସେନୀ ପାଇଁ ‘ମୂର୍ତ୍ତିଦେବୀ ପୁରସ୍କାର’ |

୨୦୦୦ – କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ ସଂଗ୍ରହ ଉଲଙ୍ଘନ ପାଇଁ ‘ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର’ |

୨୦୦୬ – ‘ଆମ୍ରିତା କିର୍ତ୍ତୀ ପୁରସ୍କର’

୨୦୦୭ – ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର’।

୨୦୧୧ – ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର’

୨୦୧୩ – ଓଡ଼ିଶା ଜୀବନ୍ତ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ପୁରସ୍କାର (ସାହିତ୍ୟ)

୧୦୨୨ – ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ପୁରସ୍କାର